DOĞALGAZ NEDİR?

Organik teoriye göre, diğer fosil yakacaklar gibi doğal gaz da milyonlarca yıl önce yaşamış bitki ve hayvan artıklarından oluşmuştur. Yeryüzü kabukları arasına gömülen bu artıklar, basınç ve sıcaklık etkisiyle, kimyasal değişikliklere uğrayarak doğal gazı meydana getirmiştir. genelde doğal gaza sıra dağ yamaçlarında, petrol yatakları ile birlikte veya serbest olarak rastlanılmaktadır.
Dünyadaki bilinen doğal gaz rezervi 100 trilyon m3 mertebesindedir. en büyük rezerv %43 ile eski Sovyetler Birliği topraklarında bulunmaktadır. Türkiye Rusya'dan 1997 yılında 8 milyar m3 doğal gaz ithal etmiştir. Cezayir'den ise sıvılaştırılmış halde 2 milyar m3 gaz ithal edilmiştir.

Türkiye'nin mevcut halde gaz ithal kapasitesi 10 milyar m3 ile sınırlıdır. ancak bunun çok üzerinde gaz talebi bulunmaktadır. Bu talebin karşılanabilmesi için kaynak çeşitlendirilme ve artırılma imkanları araştırılmaktadır. Rusya'dan Karadeniz altından boru hattı ile gazın Türkiye'ye getirilmesi, İran'dan doğal gaz getirilmesi anlaşmaları imzalanmıştır. Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinden ve Avrupa'dan gaz getirilme projeleri gündemdedir. Bugünkü şartlarda 2000 yılına kadar sınırlandırılmış görülen yıllık doğal gaz tüketiminin 2.4 milyar m3'ü konutlarda, 2.2 milyar m3'ü sanayide 5.3 milyar m3'ü enerji üretiminde ve 0.78 milyar m3'ü gübre sanayiinde tüketilmektedir.

Türkiye'de doğal gaz verilen beş şehir ve bunlara 1997 yılı için tahsis edilen gaz miktarları şöyledir :
İstanbul 1800 milyon m3,
Ankara 600 milyon m3,
Bursa 230 milyon m3,
Eskişehir 70 milyon m3 ve
İzmit 54 milyon m3.
Ancak özellikle Eskişehir ve İzmit'te tüketim tahsis edilen miktarın çok altındadır.

 DOĞALGAZA GEÇİŞ İŞLEMLERİ

Bina sakinlerine yardımcı olmak amacıyla yapılacak işler maddeler halinde özetlenmiştir;

1. Sokağınızda doğal gaz olup olmadığı ve doğal gaz kullanıp kullanamayacağınız KAPADOKYA GAZ 213 10 00 nolu telefondan öğreniniz.

2. Apartman kat maliklerinin en az %51 çoğunluğu ile doğal gaza geçme kararı alınmalıdır. Bu karar apartman karar defterine işlenmelidir. (Dönüşüm istemeyen kat malikleri de ortak harcamalara arsa payı oranında katılmak zorundadır)

3. Apartman yönetim kurulu doğal gaz ve kalorifer tesisatını yaptırmak için teknik incelemeyi yapacak, teklifleri toplayıp inceleyip karar alacak bir heyet oluşturmalıdır.

4. Karar defterinin fotokopisi, kimlik ve tapu fotokopisi ile KAPADOKYA GAZ’ın abone servislerine başvurularak abone sözleşmesi yapılır. (istenirse taksit yapılabilmektedir) Abone olunduğunda bina için KAPADOKYA GAZ tarafından, abone numarası verilecektir.

5. Teklif edilen cihazlar incelenip (mümkünse kazanın brülörün çalışır durumda görülüp kullananlardan bilgi alınmasını öneririz) güvenlik, işletme maliyeti ve ömür faktörleri de dikkate alınıp optimum teklifi veren firma ile sözleşme yapılır. Bilgi için mert mühendislik 212 16 96 nolu telefonu arayınız.

6. Apartman yönetimi anlaştıkları mühendislik firmasına abone numarasını ve binanın mimari projesini verecektir. (Proje yoksa mühendislik firması röleve çıkartacaktır)

7. Daire sahiplerinden nakit ve vadeli ödemeler toplanıp işi alan firmaya ödenir.

8. Mühendislik firması abone numarası KAPADOKYA GAZ ‘ın şartlarına uygun doğal gaz projesine başlar. Proje üç nüsha olarak düzenlenir, bittikten sonra proje nüshaların biri Kapadokya gaz da kalır, biri doğalgaz-mühendislik firmasında biri de müşteriye verilir.

9. Proje onaylandıktan sonra genel müdürlük ilgili bölge müdürlüğüne projeyi gönderir. Bu arada tesisatçı firma onaylı projeyi teslim alır ve bağlantı anlaşması yapılması için yönetici/müşteriyi bilgilendir.

10. Tesisatçı firma, proje merkezden geldiğinde aboneye haber vererek sayaç güvence sözleşmesinin yapılması için bina yöneticisine haber verir. Yönetici sözleşme için gereken tutarı toplayarak,  apartman kaşesi ve abone numarası ile birlikte KAPADOKYA GAZ’ a  başvurarak güvence sözleşmesini yapar.

11. Tesisatçı firma tesisatı onaylı projeye göre yapar.

12. Projeci firma ve KAPADOKYA GAZ mühendisleri ve ustaları tesisatı kontrol eder. Uygun olduğu taktirde  test ettiğine ve uygunluğuna  dair proje mühendisi ve Kontrol mühendisi imzalarının bulunduğu uygunluk kağıdının bir nüshası müşteri/yöneticiye verilir ve GAZ KULLANIMA AÇILIR.

13. Apartman ısınma ve varsa boyler kullanma sıcak suyu programını yönetim belirler. (bir örnek için yan sayfadaki tabloya bakınız) a. Günümüz doğal gaz kazanları artık tamamen otomatik kontrollü ve programlanabilir olmalıdır. Örneğin; Demirdöküm kazanlarda bu amaçla geliştirilmiş panel bulunmaktadır. Bu panel istenilen programda ve dış sıcaklığı göre optimum şartlarda kazanı çalıştırır. Bu panelde bulunan ve diğerlerinde de bulunması gereken ilave özellikler; b. Gündüz ısıtma programında; Dış hava sıcaklığı (...°C)'nın altına düştüğünde kalorifer kazanı çalışmalıdır. (Apartmanlarda 15 veya 16°C, villalarda 17 veya 18°C olabilir) c. Gece ısıtma programında; Dış hava (...°C) sıcaklığa düşünceye kadar kalorifer kazanı gece programında çalışmasın. (konforlu seçim + 10°C, ekonomik seçim + 5°C olabilir) Dış hava sıcaklığı yukarıda belirlenen sıcaklığın altına düştüğünde (gece programında) oda sıcaklığı (...°C) olsun. (Oda sıcaklığı gece programında konforlu seçimde 2°C, ekonomik seçimde 8°C gündüze göre düşürülebilir).

 Duvar tipi KOMBİ cihazları

Duvara monte edilen şofben tipindeki kombi cihazları hem ısıtma sıcak suyunu, hem de kullanım sıcak suyunu birlikte üretir. Cihazlar atmosferik brülörlü olup; ısıtma ve ısı değiştirici yüzeyleri paslanmaz çelik, bakır ve bronz malzemelerden yapılabilmektedir. Şekil olarak şofbenlere benzer ve duvara asılarak monte edilirler.

Avantajları:

• Alternatiflerine göre ucuzdur.

• Hem ısıtma, hem de kullanma sıcak suyu temini aynı zamanda mümkündür.

• Duvara monte edildiği için az yer kaplar.

• Sirkülasyon pompası ve kapalı genleşme tankı üzerindedir.

Duvar tipi şofben prensibi ile çalışan komple cihazlar, beş kata kadar olan yapılarda, kazan monte edilecek yeri olmayan 80 - 180 m2 daireler için pratik olmaktadır. 

Kombi Seçiminde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

1- Tam emniyet sistemine sahip olmalıdır. Tam emniyet sisteminin içinde:

• 2 ya da 3 manyetik gaz ventili

• İyonizasyonla alev kontrolü

• Düşük basınç kontrolü (presostat veya benzeri sistemler ) özellikleri bulunmalıdır. Düşük basınç kontrolü olmazsa, gelen gazın basıncının çok düşmesi halinde gaz sızıntısı riski doğar. Buna karşı da düşük gaz basıncı emniyeti olmalıdır.

2- Modülasyon: Kaliteli, ekonomik bir kombi, modülasyon kontrolü, yani su ve oda sıcaklığına göre alev boyunu ayarlayabilen tipte olmalıdır. Bu tür cihazlar on-off kontrollü cihazlara göre önemli ölçüde tasarruf ve konfor sağlamaktadır. Modülasyon yapabilen kombilerdeyse, modülasyon aralığı en geniş olan kombiler kullanılmalıdır. Bu tür kombilerde en yüksek tasarruf ve konfor sağlanır. Bunun bir başka üstünlüğü eşanjörün daha düşük sıcaklık etkisinde kalması ve ömrünün uzamasıdır.

3- Sıcak su eşanjörü: Klasik sıcak su eşanjörlerinin boyutları çok ufaktır. Bu cihazlarda eşanjörlerde çok çabuk kireçlenme olmaktadır. Ayrıca yüksek sıcaklık, korozyona sebep olmaktadır. Bu eşanjörlerin yerine serpantinli mini boyler kullanılan kombiler tercih edilmelidir. Bu sistemde sürekli rezerv su olması, özellikle yaz mevsiminde sıcak su ihtiyacına çabuk cevap verilebilmesi avantajını, dolayısıyla enerji ve sudan tasrruf edilmesini sağlar.

4- Modern bir kombi arızasını hata mesajlarıyla kullanıcı ve servise gösterebilmelidir. (Display)

5- Mekanik kontrollü (flowing switch vb. gibi elemanlar kullanılan) kombiler yerine, termostat kontrollü elektronik kombilerin kullanılması, sistemin ihtiyaçlara çabuk cevap vermesi nedeniyle konfor ve ekonomi sağlayacaktır.

6- Hermetik kombilerde, istendiğinde iki ayrı baca kullanılabilecek (taze hava ve egzost için) tipte konstrüksiyonlar seçilmelidir. İçiçe bacalarda egzost havasının taze havayı ısıtması sonucu fan kapasitesi düşecektir, sıcak yanma havası sayesinde verim yanma daha verimli olacaktır.

7- Bacalı kombilerde, mutlaka baca sensörü kullanılmalıdır. Bacalı cihazın kullanılabilmesi için Bacanın TSE standarları Doğalgaz yönetmeliğine göre Cr-Ni 316 çelikten imal edilmesi gerekir.

8- Kombi cihazları tesisatta genelde en üst kotta olduğu için, kolay hava tahliyesi yapılabilecek çözümler tercih edilmelidir.

 Kalorifer Tesisatı İle İlgili Yapılacak İşler

1. Eski kazan ve tesisat sökülüp kazan dairesi dışına çıkartılır.

2. Yeni kazan için beton kaide yapılır.

3. Kalorifer ve gaz tesisatı (Kazan bağlantıları dışında) yapılır.

4. Kalorifer kazanı monte edilir. (Kazan kılıfını takmayın)

5. Kalorifer kazanının boru tesisatı, doğal gaz ve baca bağlantıları yapılır.

6. Fayans ve seramik gibi duvar, yer kaplamaları tamamlanır.

7. Kalorifer tesisatı su ile doldurulup test yapılır. (Isıtma sisteminin devreye alınması ile ilgili bölüm 2.5.2.4.'e bakınız)

8. Doğal gaz tesisatı U manometre ile çok dikkatli test yapılır. Sayaçla, cihaz arasına test nipeli konur. Regülatörle sayaç arası ayrı kontrol edilir. Test 120 cm.'lik U manometreye su sıfır çizgisinde olacak şekilde su doldurulur. ~ 100 cm kadar hava basılır. Lastik hortumun bir ağzı tesisata, diğer ağzı U manometreye bağlanır. Gaz kaçağı olup olmadığı görülür (Gaz kaçağı yoksa 1 mm düşme olmaz).

9. Elektrik tesisatı a. Elektrik tesisatı mutlaka topraklanmalıdır. b. Elektrik dairesindeki elektrik panosu dışarı alınmalı. c. Aydınlatma yan duvarlarda ve tavandan 50 cm aşağıda olmalıdır. (Emniyet için) d. Floresan lamba kullanılmamalı.

10. Havalandırma tesisatı Kazan dairesi havalandırma tesisatı yapılır.

11. Boruların boya ve ısı izolasyonları ile tavan ve diğer boya işleri tamamlanır.

12. Kalorifer kazanı boruları yalıtılır.

13. Doğal gaz sayacı alınıp monte edilir.

14. Gaz idaresine şartnameye uygun tesisatı kontrol için başvurulur.

15. Gaz idaresine test ve kontrol için baş vurulur ve kontrol yapılır. Gaz açılır.

Yetkili servis sistemi devreye alır.

 Konutlarda Enerji Tasarrufu

1. Kışın insanlar bol ve kalın giysilerle, vücut ısısının dışarıya atılmasını önlerler. Normal bir insan, 2,5 m2 bir deri alanına sahiptir. Hareket halinde kışın 100 kcal/h dışarıya enerji atar. Bol giysilerde vücutla dış hava arasında husule gelen hava boşluğu çok iyi bir izolasyon tabakası teşkil eder.

2. Ülkemizde hemen hemen bütün kazan daireleri bodrum katlarının en kötü bölümlerinde tesis edilmiştir. Bu hacimlerde kazanlar yanma için gerekli taze havayı alamaz. Yanma eksik olur, verim düşer, yanmamış gazlar çoğalır. Aynı şekilde bu gazlar dar, küçük ve kirli bacalarda boğulur. Şehir hava kirliliğine esas teşkil eden olaylardan biri budur.

3. Evlerimizde; kazanları düşük sıcaklıkta gece-gündüz yakmak, gündüzleri yakıp, gece söndürmekten daha ekonomiktir. Kış günleri; sıcak suyu haftanın yedi günü 42°C'da devamlı vermek haftada 3 gün vermekten daha ucuza mal olabilir.

4. Antre,koridor, bodrum ve kullanılmayan kiler ve odalardaki radyatörleri söküp çıkardığımız takdirde konforumuzdan hiçbir şey kaybetmeyiz.

5. Her radyatöre termostatik vana monte edilmeli ve uygun sıcaklıkta ayarlanmalıdır.

6. Kışın soğuk günlerde evin iç sıcaklığı en çok 20°C konfor sıcaklığına ayarlanmalıdır.

7. Giyiminize dikkat ediniz. Özellikle yaşlı ve çocukların giysilerini uygun seçiniz.

8. Odalarda; masa, sandalye ve yataklarınızı dış duvarlardan uzak tutunuz.

9. Güney cephesi pencerelerden gündüzleri güneş girmesini sağlayınız. Geceleri bu pencereleri panjur, perde ve rüzgarlık ile kapatınız.

10. Geceleri uyurken kalın örtünerek oda sıcaklığını 15°C ila 18°C'ye düşürünüz.

11. Güneş alan camlarınızı her gün temizleyiniz. Güneşin pasif ısıtmasını sağlayınız. Bu cam önlerinde yeşil bitki üretiniz.

12. Gece, gündüz ısınan evleri %50-%55 rutubetlendiriniz. 18°C ısınan bir odanın rutubetlendirilmesi halinde hissedeceğiniz efektif konfor sıcaklığı 20°C üstünde olacaktır. Çünkü, nemli hava sıcaklığı daha iyi tuttuğundan, buharlaşma azalacak vücudunuz daha az ısı kaybedecektir.

13. Çok soğuk günlerde özellikle yaşlı ve çocukları bal, şeker ve vitaminle takviye ediniz. İnsanlar bu takviye ile bulundukları sıcaklıktan 2°C fazla konfor hissedebilirler.

14. Radyatörlerin üstlerini ve önlerini kapatmayınız.

15. Radyatör arkalarını tecrit ediniz.

16. Sıcak su olmayan günler banyo radyatörünü kısınız.

17. Perdelerinizin radyatör önünü kapatmamasına dikkat ediniz.

Kullanmadığınız oda, kiler antre ve merdiven radyatörlerini kısınız..

Makine Mühendisi  Yusuf ÇINAR    mert mühendislik doğalgaz ısı sistemleri